Başlıktaki vurguya bakarak “Günümüzde yapılan önseçimler sahtesi mi oluyor?” gibisinden bir değerlendirme yapabilirsiniz.
Günümüzde derken, siyasi yapımıza yeni giren YENİ Parti’nin bu anlamdaki yeni uygulaması gelecektir akıllara… O gerçekten Genel Başkanları Özgür Özel’in açıklamasıyla gündeme gelen bir uygulamanın ilk sonucu ve denemesi gibi bir şeydi:
“YENİ Parti’de artık kimi yönetim kademeleri üyelerimizin verdiği oylarla belirlenecektir. İlçe Başkanını, İl Başkanını sizler seçeceksiniz. Hatta Genel Başkanın kim olacağına karar verecekler, partinin üyelerinin katılacakları önseçimle belirlenecektir.”
Kararın ilk uygulaması ise bu haftanın sonunda gerçekleşti. İlçe Başkanı ile birlikte, ilk ilçe kongresinde “onaylayıcı” konumunda olan delegeler belli oldu. (Bu delege belirleme, yürürlükteki seçim sisteminin bir sonucu.) Önümüzdeki günlerde İl Başkanı için oy kullanacak üyeler…
YENİ Parti’nin genel başkanı içinse muhtemelen kasım ayı beklenecek!.. Bu noktada şu soru geliyor akla:
-Yapılacak ilk seçimde milletvekilleri için de önseçim yapılacak mı?
Bir zamanların önseçimleri!..
Yukarıdaki sorunun, yani “bir zamanların” yanıtı “evet” olacaktır…
27 Mayıs sonrası yürürlüğe giren Anayasa’nın yanı sıra “yeni siyasi partiler” yasasıyla birlikte Anayasa’ya uygun seçim kanunu da belirlendi ve 1961 seçimleri bu yasalar doğrultusunda gerçekleştirildi.
Araştırılması gerekir ama bu seçimde siyasi partiler “önseçim” şartına uydu mu, hatırlamıyorum! Bir sonraki seçimde (1965) kısmi bir önseçim yapıldığını biliyorum. O dönem yerel ve genel seçimler aynı gün yapılıyordu. Dolayısıyla hem belediye başkanları hem de milletvekillerinin listelerdeki sıralaması önseçim delegeleri tarafından belirleniyordu.
Büyük partiler, örneğin CHP ve AP (Adalet Partisi), yasanın bu hükmüne uymak zorunda hissederlerdi kendilerini. Görece küçük partiler, örneğin Osman Bölükbaşı’nın Millet Partisi, yine yasanın kendilerine sağladığı imkândan yararlanarak listelerini ve adaylarını günümüzün moda deyimi ile “temayül yoklaması” yöntemini kullanırlardı.
Bu arada siyasi partiler, elbet genel başkanlara verilmiş yetkiyle (merkez yoklaması) yapar, belli oranda çeşitli illerin listelerine kontenjandan isimleri atadıkları da olurdu. Hemen aklıma geldiği kadarıyla Bülent Ecevit’in, 1977 seçimlerinde Eskişehir listesinin başına hemşerimiz rahmetli Gündüz Ökçün’ü ataması gibi örneğin.
Anlaşıldığı kadarıyla merhum Ecevit’in bu tercihi bir öngörüden kaynaklanıyordu. Gündüz Bey’i seçim sonrası kurduğu hükümette Dışişleri Bakanı yapacaktır.
Yerel Yöneticilerin seçimi…
Adı üstünde “Eskişehir Milletvekili!”
Onların belirlenmesine tüm ilçelerdeki önseçim delegeleri katılırlardı. Bu nedenle aday adayları oraları tek tek dolaşır, seçmenleriyle temas kurmaya, kendilerini tanıtmaya çalışırlardı. İlçelerin seçmen ağırlığına göre oralarda doğmuş adayların listelerde yer almasına özen gösterirlerdi. Özellikle Demirel’in Adalet Partisi, Sivrihisar, Mihalıççık veya Seyitgazi seçmeninin tercihlerini önemserdi.
CHP ise Eskişehir merkez ilçesi ağırlıklı olurdu. Onun tercihi merkezin nüfus yapısına uygun kişilerden oluşurdu. İstisnası da olmaz değildi. Örneğin Çifteler Belediye Başkanı merhum İsmail Özen gibi. Her andığımda kendisini “siyasetin maraton koşucusu” olarak nitelerim.
***
Bölüm başlığında belirttiğim gibi Eskişehir’in merkez ilçesi, belediye seçimlerinde en heyecanlı önseçimlere sahne olurdu. Ama ilginç bir sonucu nedeniyle merhum Sebahattin Günday ile Kamil Bayraktar arasındaki önseçimdir.
Bir dönem öncesinin Belediye Başkanı Günday yeniden adaydır. Bu kez bir rakibi vardır. AP’nin eski İl Başkanlarından Kamil Bayraktar…
Kıran kırana bir yarış olur. Yurt Sineması’nda yapılan seçimlerde Sebahattin Bey 8-10 oy farkla kazanır ama Kamil Bey’in Meclis üyesi listesi ağır basar AP grubunun… O çoğunluğun adı, rahmetli ustam Feyyaz Arsezen’in yakıştırdığı isimdir: İdealist Grup!..
Bu nedenle Günday zor bir dört yıl geçirecektir…
***
Yerel ve genel seçimler için bir kitap düşüncem var ömrüm yeterse. Orada 1920’den günümüze “Eskişehir seçimlerini” yazmak istiyorum… Bakalım kısmet olacak mı?
