25 Kasım yaklaşırken Eskişehirliler, Espark’taki “Şiddetsiz Geçit”te şiddete karşı sözlerini kâğıtlara yazıp astılar. Ben de o kâğıtlardan birine şunu yazardım: “Bir kadın kendi evine girerken arkasına bakmak zorunda kalmamalı.”
Verilerin Gösterdiği Gündelik Şiddet
TÜİK’in 2024 Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması, şiddetin yalnızca haberlerde karşılaştığımız ağır vakalardan ibaret olmadığını gösteriyor. Araştırmaya göre 15–59 yaş grubundaki kadınların %28,2’si, 15 yaşından görüşme tarihine kadar geçen sürede psikolojik şiddete maruz kaldığını bildiriyor. Bu oran ekonomik şiddette %18,3, fiziksel şiddette %12,8, ısrarlı takipte %10,9, dijital şiddette %8,3, cinsel şiddette ise %5,4. Aynı kadın birden fazla şiddet biçimine maruz kalabildiği için bu oranlar toplanamaz. Görüşmeden önceki 12 ayda en sık bildirilen iki şiddet biçimi ise psikolojik ve dijital şiddet.
Bu verilerin gündelik hayatta somut bir karşılığı var. Aşağılama ve tehdit, psikolojik ve sözlü şiddetin örnekleri arasında. Çalışmayı engellemek ya da kişinin kazancına el koymak ekonomik şiddet. İtmek, vurmak, yaralamak fiziksel şiddet. Kişiyi rızası dışında cinsel bir davranışa zorlamak cinsel şiddet. Konumunu izinsiz takip etmek, özel görüntülerini yaymakla tehdit etmek ya da dijital yollarla baskı kurmak dijital şiddet olarak karşımıza çıkabiliyor. Birinin peşinden tekrar tekrar gitmek, evinin önünde beklemek, istemediği hâlde sürekli aramak ya da mesaj göndermek de koşullarına göre ısrarlı takip sayılabiliyor.
İstanbul Sözleşmesi Ayrı, 6284 Ayrı
Türkiye, İstanbul Sözleşmesi’nden çekildiğini beyan etti. Bu çekilme, sözleşmenin 80. maddesinde öngörülen bildirim usulüyle 1 Temmuz 2021’de hüküm doğurdu. Ancak bu durum, Türkiye’de şiddete karşı koruma mekanizmalarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. 6284 sayılı Kanun hâlen yürürlükte. Şiddete uğrayan ya da şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişiler bugün de bu kanun kapsamında korunma talep edebiliyor.
6284 sayılı Kanun uyarınca evden uzaklaştırma, konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama, telefonla, mesajla ya da başka iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme gibi tedbirler uygulanmaya devam ediyor. Kanun, şiddet ortaya çıktıktan sonra değil, şiddet tehlikesi belirdiğinde de devreye girebiliyor. Bu yönüyle mesele yalnızca cezalandırma değil, zarar gerçekleşmeden koruma sağlama meselesi.
Kanun Kimleri Koruyor?
Kanun, şiddete uğrayan ya da şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınları, kız ve erkek çocuklarını, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını koruyor. Eski partneri tarafından tehdit edilen bir kadın da evde şiddet gören bir erkek çocuğu da bu korumadan yararlanabilir. Israrlı takipte taraflar arasında aile bağı ya da daha önce kurulmuş bir ilişki bulunması da şart değil. Önemli olan, kişinin güvenliğini, huzurunu ve yaşam alanını tehdit eden davranışın varlığıdır.
Korunan şey yalnızca beden değildir. İnsanın yaşamı, beden ve ruh bütünlüğü, onuru ve özel hayatı da bu korumanın içindedir. Bunun günlük hayattaki karşılığı çok basittir: Evinde güvende olmak, işine gidebilmek, çocuğunu okula bırakabilmek, gerektiğinde adresi açıklanmadan yeni bir yerde hayat kurabilmek. Kanun, koşullara göre güvenli barınma ve geçici maddi yardım gibi destekleri de mümkün kılabiliyor. Anayasa Mahkemesi de şiddet tehlikesine karşı etkili ve zamanında koruma sağlamanın devletin yükümlülüğü olduğunu vurguluyor.
Güvenlik İçin İlk Adım: 112 ve KADES
Hemen 112 aranmalı ya da KADES kullanılmalı. Tehlike sürüyorsa ilk mesele delil toplamak değil, güvenliğe ulaşmaktır. Böyle bir anda yapılacaklar açık olmalı.
Yürürlükte bir tedbir kararı varsa bu açıkça söylenmeli.
Kişinin nerede olduğu net anlatılmalı. Kapının önünde mi, sokakta mı, iş yerine yakın bir yerde mi beklediği belirtilmeli.
Mesajlar, arama kayıtları ve diğer deliller güvenli bir anda paylaşılmalı.
Tedbir kararı iletişim araçlarıyla rahatsız etmeyi de yasaklıyorsa aramaların ve mesajların tedbir ihlali sayılabileceği bildirilmeli.
Tedbir İhlalinde Ne Olur?
Kolluk ihlali tespit ettiğinde tutanak savcılık aracılığıyla aile mahkemesine gönderilir. Şartları oluştuğunda hâkim, ilk ihlalde üç ila on gün, her tekrarda on beş ila otuz gün zorlama hapsine karar verebilir. Toplam süre altı ayı geçemez. Eskişehir’de destek ve yönlendirme için Odunpazarı’ndaki Şiddet Önleme ve İzleme Merkezine 0222 237 72 24 numarasından ulaşılabilir.
Bazen yapılacak ilk şey büyük bir cümle kurmak değildir. Bir arkadaşınız şiddet tehlikesi altında olduğunu söylediğinde soracağınız ilk soru “Şu an güvende misin?” olabilir. Yardım çağırırken yanında kalabilirsiniz. Karakola, savcılığa, ŞÖNİM’e ya da ilgili kuruma başvururken yalnız olmadığını hissettirebilirsiniz.
25 Kasım’da Espark’a asılan o sözler, ancak hayatın içinde karşılık bulduğunda anlam kazanır. Bir kadın yardım istediğinde ciddiye alındığında, koruma kararı kâğıt üzerinde kalmadığında, ihlal zamanında tespit edilip gereği yapıldığında o sözler gerçek olur. Bir kadın kendi evine girerken arkasına bakmak zorunda kalmadığında hukuk da toplum da üzerine düşeni yapmış sayılır.