Geçenlerde geçen sene Gazete Pencerede Gönç Selen’in “Devlet ve güven ilişkisini” filozofların aklı ile irdelediği bir makalesi geçti elime, günümüze de pek uygun düşüyor. Bizde biraz bu makaleye göz atıp birkaç filozofun dediklerine kulak kabartalım, günümüze ışık tutsun. Ne de olsa adama boşuna filozof demezler, filozoflar da boşa laf söylemezler...

En babalardan başlayalım, mesela Platon (MÖ.427-347) “Devlet” adlı eserinde ideal devletin yapısını kurmaya çalışırken vatandaş ve devlet arasındaki ilişkileri tartışmış ve “Devletin amacı adaleti tesisi etmek ve her bireyi eğiterek yapabileceği en iyi işi yapmasını sağlamaktır. Bunu sağlayabilmek için de vatandaşların devlete güvenmesi gerekir” demiş. Aristoteles (384-327) ise “Politika” adlı eserinde şöyle diyor: “Devlet, toplumun ortak yararını gözetmeli. Bu da ancak vatandaşların güvenini kazanarak mümkün olabilir.” Biraz daha tarihsel olarak ilerlersek, modern siyaset felsefesinin kurucularından Thomas Hobbes (1588-1679) “Leviathan” adlı eserinde; “İnsanlar, doğaları gereği bencildir. Bu yüzden de bir arada yaşarken arasındaki bu güvensizliği ortadan kaldırmak ve toplumu düzenlemek için bir sözleşmeyle devlet kurulmuştur. Bu sözleşme sayesinde vatandaşlar devlete güvenirler ve otoritesine boyun eğerler” diyor. Modern düşünce tarihinin ve demokrasinin en önemli mimarlarından biri John Locke (1632-1704) da “Yönetim Üzerine İki İnceleme” adlı eserinde devletin sadece vatandaşların onayıyla var olabileceğini savunur ve şöyle der “Devletin amacı, bireylerin hayatını, özgürlüğünü ve mülkiyetini korumaktır. Bu, vatandaşlarla devlet arasındaki güven ilişkisini sağlamlaştıran bir ilkedir. Devlet halkın rızasıyla yönetilir ve bu güven ilişkisi bozulursa, halk devleti değiştirme hakkına sahiptir.” Bir jenerasyon sonra Aydınlanma Çağı’nın en etkili filozofu ünlü Fransız düşünür Jean Jacques Rousseau (1712-1778) da “Toplum Sözleşmesi” adlı eserinde şöyle yazmış: “Halkın egemenliği ve devlet, halk tarafından onaylanan bir sözleşmeyle kurulur. Devletin meşruiyeti, vatandaşların özgür iradesiyle sağlanan güvene dayalıdır.” Hegel'e (1770-1831) göre birey ancak devletin bir parçası olarak gerçek özgürlüğe ve rasyonelliğe ulaşabilir; bu nedenle devlete duyulan güven, akla duyulan güvenle eşdeğerdir. Özetle, filozoflar da diyorlar ki hem vatandaşların birbirine güveni devlet tarafından sağlanır hem de en az onlar arasındaki güven ilişkisi kadar devlet ve vatandaş arasında da bir güven ilişkisi kurulmalıdır. Bu güven ilişkilerinde sorumluluk devletindir…

Tarih ve felsefe bilmek, zamanında kimin ne dediğini öğrenmek işte bu nedenle önemli, tekerrürü önler. Madem devlet vatandaşın refahı ve iyiliği için var, öyleyse devlet vatandaşın sağlığını ve hayatını korumalı, kendisine güvenilmesini sağlamalı. Bunlar olmayınca ne oluyor? Vatandaşın ne devlete ne de birbirine güveni kalmıyor. Güven kalmayınca yasa önemsiz, hukuk işlevsiz, adalet sessiz, insan ahlaksız oluyor…