Zekâ ve bilinç aynı şey değildir, işlevleri ve doğaları birbirinden tamamen farklıdır. Zekâ bir hedefe ulaşma, bilgi işleme, öğrenme, yeni durumlara uyum sağlama ve mantıklı çözüm yolları bulma becerisidir. Bilinç bir şey olmanın nasıl bir şey olduğunu, öznel deneyimi, farkındalığı, acıyı, neşeyi, göğün maviliğini görmeyi veya kahvenin tadını almayı kapsayan hissetme yetisidir. Zekâ ile bilinç arasında bir uçurum olsa gerek. Mesele zekâ ile bilinç arasındaki ontolojik uçurumu gözler önüne sermektir. Gelgelelim günümüz dünyasında bu iki kavram sıklıkla birbirine karıştırılır. Zekâ ile bilinç arasındaki mantıksal ayrılabilirlik meselenin en can alıcı noktasıdır. Yani yüksek bilişsel kapasiteye sahip olmak, beraberinde bir farkındalık getirmek zorunda değildir. Bunun tam tersi de geçerlidir. Netice itibarıyla zeki görünmek bilinçli olmanın teminatı olmadığı gibi dışarıdan basit veya tepkisiz görünmek de söz konusu varlığın iç dünyasında muazzam bir deneyim akışı olmadığı anlamına gelmez. Zekâ evrimsel sahnede insanın yarattığı büyük gürültüden ibaretken, bilinç bu görkemli gösterinin sessiz çığlığıdır…
Bilinç hem felsefenin hem de sinirbilimin en zor kavramlarından biridir. Günlük dilde “bilinçli olmak” genellikle farkında olmak, deneyim yaşamak, uyanık olmak veya bir şeyi rapor edebilmek anlamına gelir. Bilinç belki de beyinde bulunacak tek bir şey değil, birçok zihinsel sürecin koordinasyonuna verdiğimiz kısa isimdir. Zekâ anlık sorunlarla baş edebilme yetisini oluştursa da resmin bütününü çözebilmek için yetersiz kalabilir. Orada devreye farkındalık, yaşanılan deneyimlerden sonuç çıkarabilme becerisi, dünyayı ve olup biteni anlama yeteneği girebilir. Bir dünya görüşü oluşturabilme bilinçli bir sürecin sonucudur. Onun içindir ki çevrenizde çok zeki olduğunu bildiğiniz, gözlediğiniz bir dostunuz dünyadan bir haber, bulunduğu sorumluluk alanında ülkenin sorunlarına Fransız kalmış olabilir. Ve siz hayretle bu kadar zeki bir insanın nasıl olurda bu konumda olduğuna şaşırarak karşısında kımıldamadan durursunuz. Zekâ başka bir şeY; onu kullanıp bilinç sahibi olabilmek çok daha zahmetli, emek isteyen ayrı bir şey…
