Giritli büyük yazar Kazancakis, “Yunanlı Zorba” romanında şöyle der:
“Ne mutlu o insana ki ölmeden önce Ege Denizi’ne açılma fırsatını bulur!”
Ben, son 50 yıl içinde iyice turistikleşmiş de olsalar, Bodrum ve Marmaris’ten “mavi yolculuğa” çıkanları o mutluluğu yaşamış insanlar arasında görürüm.
Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir Kabaağaçlı, mavi yolculukların babası sayılır. Ben onunla mavi yolculuğa çıkacak kadar şanslı değildim ama 1966 yazında onun da bildiği Hürriyet ve İstiklal tekneleriyle mavi yolculuk yaptım.
Balıkçı’nın başlattığı geleneğe uygun olarak koy koy dolaştık, her biriyle ilgili mitolojik öyküler dinledik, arkeolojik kalıntılar keşfettik…
Hafta sonunda Çanakkale’deki Troya Müzesi’nde Prof. Dr. Rahmi Şahin’in Fatih Sultan Mehmet’e ait olduğu bilinen İlyada kopyasına ilişkin konuşmasını dinlerken aklıma geldi:
Sakın mavi yolculuklar Fatih’le başlamış olmasın!
“ONLARIN ÖCÜNÜ ALDIM”
1453’te İstanbul’u fetheden Sultan II. Mehmet’in 1462 yılında Troya yöresine yaptığı gezinin ayrıntılarını İmrozlu (Gökçeada) tarihçi Kritovulos’tan öğreniyoruz. Bu ziyaret sırasında Fatih’in yaptıklarını ve söylediklerini bir gazeteci gibi aktaran Kritovulos’un yazdıklarını okurken geçmişteki mavi yolculukları anımsamamak mümkün değil.
1462’de Midilli seferi nedeniyle buralara gelen genç hükümdar, İlyada’dan tanıdığı “yiğitlerin” gömüldükleri yerleri görmek istiyor. Onlar için övgüler düzüyor ve şöyle diyor:
“Şükürler olsun, Tanrı benim bugüne kadar bu kentin ve halkının bir müttefiki olarak kalmamı nasip eyledi. Biz bu kentin düşmanlarını mağlup ettik, Yunanlılarla Makedonyalılardan ele geçirdikleri topraklarını geri aldık. Aradan geçen uzun zamana rağmen biz Asyalılara asırlar boyunca defalarca yaptıkları kötülüklerin öcünü aldık.”
Tabii, şöyle bir soru sorulabilir (ki soruldu): Fatih’in 1462 yılında o yöreye gitmesiyle Tevfikiye’deki Hisarlık ören yerinin bulunması arasında dört yüz yıldan fazla zaman var. Fatih orayı nereden biliyordu?
Fatih, kentin tam yerini bilmese de genel olarak bulunduğu yöreyi ya da “semt”i biliyordu. “Yüksek surlu kent”in Tenedos’un (Bozcaada) tam karşısında bir yerde olduğu pek çok kez yazılmıştı. Savaşa katılmış “yiğit”lerin mezarları da oralarda bir yerlerde olmalıydı.
Ancak Fatih’in “Hektor’un öcünü aldım” dediğini ne Kritovulos ne de başka bir tarihçi doğruluyor. Ola ki bu, diğer söylediklerinden türetilmiş bir yakıştırmadır.
Ama yakışan bir yakıştırma!
ANADOLU’YU KEŞFETMEK
Özgün hâliyle mavi yolculuklar aynı zamanda bir keşif gezisi olma özelliğini taşıyordu. Mavi Anadolucu diye nitelendirilen düşünce ve yazın insanları bu türden keşiflerle yaşadıkları toprakların ne kadar zengin olduğunu keşfettiler.
Ve tabii, bu zenginliğin kendilerine sorumluluklar yüklediğini de. Onlarınki mülkiyet değil, emanet edilmişlik duygusuydu.
Sağdan ve soldan kimileri, onların ülke gerçeklerinden kopuk hayalperestler ve zıpçıktılar olduklarını söyleyecek kadar kabalaştılar.
Ve aradan geçen zaman Anadolu pentimentosunun mavisini göremeyenlerin Türkiye’ye bakışının ne kadar yüzeysel ve yetersiz olduğunu ortaya koydu.
Evet, Tevfikiye’deki Troya Müzesi’nde Rahmi Şahin’in Fatih Sultan Mehmet’in okuduğu İlyada kopyası ve Troya’yı ziyaretiyle ilgili anlattıklarını dinlerken sormadan edemedim:
“Yoksa ilk mavi yolcu Fatih Sultan Mehmet miydi?”