Uçağımızın Priştine’ye inmesiyle birlikte
Jön Türkler'in izindeyiz.
Prizren’den başlayarak yoğun bir şekilde
Türkçe’nin konuşulduğuna tanıklık ediyoruz,
heyecan başlıyor,
bir kongre üyesi olarak meydanı “Es Es Es, Ki Ki Ki !” eşliğinde geçiyorum,
bakıyorum tepkiler olumlu.
…
ÜSKÜP ve İŞKODRA’yı görmeyi bekliyorum.
iki kent Türk Siyasi Düşünce tarihinde oldukça etkili,
Jön Türkler'in en güçlü merkezleri olarak biliniyor.
“iki kent nasıl kurtulabiliriz ? sorusuna yanıt aranan
birer fikir ve eylem laboratuvarı” olarak nitelendirilir.
Bir başka merak konusu Sarı Saltuk ve Bektaşiler,
Harabati Baba’yı ziyaret ediyoruz, ilgi bekliyor,
TİKA’nın restorasyon çalışmalarını başlatacağını öğreniyoruz.
Tiran, Bektaşiliğin merkezi olma çabası içinde,
Arnavutluk hükümetinin Vatikan benzeri
bir mikro devlet isteği gündemde.
Türkiye konuya soğuk bakıyor !
…
Prens Sabahattin ve Ahmet Rıza Jön Türkler'in
ideolojik temsilcileri olarak öne çıkıyor.
Milliyetçilik akımının etkisiyle patlamak üzere olan coğrafyada
çözülmeyi durdurmak isteyen iki siyasi aktörden söz ediyoruz.
•Prens Sabahattin: yerinden yönetimi savunuyor,
imparatorluğun kozmopolit yapısının
ancak Adem-i merkeziyetçilik ve teşebbüs-i şahsi ile
ayakta kalabileceğini savunuyor.
Prens’in Sanayi devriminin yaşandığı günlerde
Osmanlı devleti için önceliğin
“Zirai Devrim” olduğu görüşünü savunması ilginç bulunur.
•Ahmet Rıza :Osmanlı’nın kurtuluşunun
güçlü bir merkezi yönetim ve toplumsal aydınlanma ile
mümkün olabileceği görüşünü savunur.
…
İki liderin ve siyasi akımın yolları
1902 Jön Türk Kongresinde tamamen ayrılıyor.
1908 Devrimini gerçekleştiren Jön Türkler
modern Türkiye’nin doğuşunu başlatıyor.
Çok partili Siyasi dönem başlıyor.
Prens Sabahattin liderliğinde kurulan
Teşebbüs-i şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti başarılı olamıyor.
Prens Sabahattin,
destek verdiği Ahrar Fırkasının 31 Mart Olayı ile
ilişkilendirilmesi nedeniyle idama çarptırılıyor,
yurt dışına kaçırılıyor.
Bir süre sonra yurda dönen Prens Sabahattin
Milli Mücadele’yi destekliyor;
ancak hanedan üyeleri ile birlikte
yurt dışına gönderilmekten kurtulamıyor
…
•Askeri tıbbiye öğrencileri,
İbrahim Temo, İshak Sükuti ve
arkadaşları tarafından kurulan İttihat ve Terakki’nin
askeri kanadını,
Enver bey(paşa) ve Resneli Niyazi temsil ediyor.
1908’de ikinci Meşrûtiyet ilan ediliyor.
1913 Bab-ı Ali baskını ile demokratikleşme süreci ağır yara alıyor.
1918 1.Dünya Savaşı sonrasında parti kendini feshediyor.
lider kadro,Enver Cemal ve Talat ile birlikte yurt dışına kaçıyor.
Teceddüt Fırkasına dönüşme çabaları başarılı olamıyor.
Parti, Milli mücadele dönemi kadrolarını etkiliyor,
Milli İktisat politikası ile yerel sermaye birikimi
oluşturulmaya çalışılıyor.
…
Erken Cumhuriyet döneminde siyasi ayrışma sürüyor.
Mustafa Kemal liderliğindeki ARMHC
Cumhuriyet Halk Fırkasına dönüşüyor.
Prens Sabahattin çizgisi
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’ında vücut buluyor.
“ÜSKÜP sokaklarında yankılanan
İttihat ve Terakki’nin hürriyet marşları ile
İŞKODRA’da tartışılan yerel yönetim formülleri arasındaki
bu modern çatışma, aslında,
modern Türk siyasi düşüncesinin temel taşlarını oluşturuyor.”
