Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinde özellikle Karaburhan, Sarıkavak, Dümrek, Zey, Yeni Doğan ve İlyaspaşa köylerinde kadınlar tarafından dokunan Bacalı Kilim (Seccade), hem sanatsal hem de manevi yönüyle dikkat çekiyor. Bu özel kilimin, tasavvufta insanın ruhsal arınma sürecini temsil eden beş merhaleyi simgelediği kabul ediliyor.
Motifler ve Anlamları
Bacalı kilim, zengin motif dünyasıyla öne çıkar:
- Etek Aynası: Bordür süslemelerine verilen isim
- Boynuzlu Ayna: İçinde “Selvi” motifi barındırır
- Selvi: Sonsuzluk ve yaşamı temsil eder
- Bödelek: Selvi içine yerleştirilen özel motif
- Kenar Suyu: Testere dişi görünümünde yan süsleme
- Koç İçi: Güç ve bereketi simgeler
- Akıtma: Ruhsal arınmayı ifade eder
- Kabak Ayna, Kedi Ayağı, Kurt İzi: Doğadan ilham alan semboller
Kilimin merkezinde yer alan ve “baca” olarak adlandırılan dikey bölümler toplamda beş adet olup, bu da tasavvuftaki beş aşamayı temsil eder.
Doğal Boyalarla Elde Edilen Renkler
Kilimin renkleri tamamen doğal kaynaklardan elde edilir:
- Kırmızı: Çil bitkisi
- Mavi: İndigo
- Yeşil: Eynik otu
- Kahverengi: Ceviz kabuğu
- Sarı: Kurt odunu
Bu doğal boyalar, kilime hem estetik hem de dayanıklılık kazandırır.
Efsane: Kilimle Fethedilen Kale
Bacalı kilimle ilgili en dikkat çekici anlatımlardan biri de bir efsaneye dayanır. Rivayete göre, kuşatma altındaki Sivrihisar Kalesi’ni ele geçirmek için bir Türk kızı, düşmana esir düşer. Kalede dolaşarak planı öğrenen kız, bu bilgileri kilim motiflerine gizleyerek dokur. Kilim dışarı ulaştırılır ve Türkler bu desenleri çözerek kaleyi fetheder. Bu nedenle kilimin desenlerinin Sivrihisar Kalesi’ni temsil ettiği söylenir.
Sanat ve Maneviyatın Buluştuğu Nokta
Bacalı kilim, yalnızca bir dokuma ürünü değil;
- Sanat,
- Tarih,
- İnanç unsurlarını bir araya getiren eşsiz bir kültürel mirastır. İnce işçiliği ve sembolik diliyle Anadolu’nun derin kültürünü yansıtmaya devam etmektedir.
