Hayat ırmağının dev çağlayana yaklaşmış gibi hızlandığı günler yaşıyoruz. Özellikle Amerika’dan her gün inanılmaz haberler geliyor: Venezuela’da saraydan cumhurbaşkanı kaçırma, komşunun bahçesi Grönland’a sarkma, soykırımcı İsrail’in hatırına İran’a bomba, şaşkın Avrupa’ya şamar, mahalleleri basıp evlerden kaçak göçmen avlama ve buna karşı sokağa dökülen milyonlara kurşun…
Okuduğum yazılardan, aldığım mektuplardan Amerikalıların çoğunluğunun derin bir kaygı içinde olduğunu anlıyorum.
Dün İstanbul’da sinemaya gittim, Amerikan yapımı Nüremberg filmini seyrettim: Nazilerle ilgili olduğunu sanıyordum. Meğer aslında, “Sana söylüyorum kızım, gelinim sen anla” kabilinden bir filmmiş! Asıl hedefi İsrail ve Trump dönemini dehşet içinde izleyen Amerikalılarmış.
Ve aslında şu soruyu soruyormuş:
“Peki, sen ne yapıyorsun?”
Ve şöyle diyormuş:
“Tüm bu olup bitenleri kötülere yükleyip işin içinden çıkamazsın. Eğer yurttaşsan, insansan, sen de sorumlusun! Ve bu sorumluluk hiçbir zaman yakanı bırakmayacaktır!”
TARİH DERSİ
Film bunu Nüremberg yargılamaları sırasında Hitler’in baş yardımcısı Göring’in ifadeleri üzerinden anlatıyor.
Anlıyoruz ki, yargılamanın asıl amacı insanlara bir kişisel ahlak dersi vermektir. Öyle bir ders ki, bir daha asla böyle şeyler yaşanmasın.
Mahkeme Göring’e diyor ki:
“İnkar ederek ya da bilmezden gelerek Nazi rejiminin işlediği dehşet verici suçların sorumluluğunu sırtından atmazsın. Şimdi eleştirsen bile bir şey değişmez. Karşı çıkacağın an, kararın verildiği o andır. Bütün kötülüklerin sorumluluğu, hayır diyebilecekken demeyenlerin sırtındadır.”
KİM SORUMLU?
Ve sakın, geride kaldı diye bu kadar kötü şeylerin bir daha yapılamayacağı sanrısına kapılma: İngiliz filozofu R.G. Collingwood’un dediği gibi:
“İnsanın bundan sonra neler yapabileceğinin tek ipucu bugüne kadar yaptıklarıdır!”
Bugüne kadar yaptıklarını tarih bize öğretiyor: Soykırım, cinayet, ırza geçme, istila, hırsızlık, yalan, talan…
Bu uyarı, aslında, herkes içindir: Suçu “kötü”lerin üzerine atarak sıyrılacağını sanma! Üzerine düşen sorumluluğu üstelenmediğin an sen de kötüsün!
Buna, kendisine emanet edilmiş canlara gereken özeni göstermeyen hekimler, en kutsal kavram olan adaleti satan hakimler, insanların güvenini kazanıp onları yalanlarla kandıran gazeteciler ve halkın oylarını alıp iktidarını kişisel çıkarı için kullanan siyasiler de dahildir.
Kötülük, olsa olsa, sizi yoklar. Onu siz seçersiniz!