Ogeday Han’ın Yam Sistemi ve 5G’nın kavranması

04.09.2018 06:30

Ogeday Han’ın Yam Sistemi ve 5G’nın kavranması



Dünya’da en büyük kara imparatorluğunu kuran Mogollar’ın iletişimini sağladıkları Yam Sistemi’ nin önemli görevi, merkezdeki Han’ın emirlerini yerine en kısa zamanda ulaştırmak, yerelde meydana gelen olaylardan da bir iki gün içinde Karakurum’ daki Han’ı haberdar etmekti.

Yaklaşık 40 ile 50 kilometre aralıkta at bakımı ve merkezleri oluşturuluyordu. Kurulan merkezlerde su kuyuları açılıyor; onların güvenle kullanılması sağlanıyordu. En iyi atlar yerel halk tarafından bu merkezlere veriliyordu.Yerel merkezlerde sadece atların bakımı değil, seyislerin ve ulakların ihtiyaçları da yerel halk karşılanıyordu.

Merkezlerde bulunan ulakların kimin adına hareket ettiklerini, bir çeşit kimlik belgesi olan “paiza” belgeliyordu.Yaklaşık 50 santimetre uzunluktaki “paiza” genellikle tahtadan yapılırdı. Daha yüksek mevkileri temsil edenler ise gümüş ve altın da olabilirdi.

Marco Polo ulakların günde 300 ile 500 kilometre yol aldıklarını yazmıştı. Diğer kaynakların bilgileri dikkate alınırsa, İmparatorluk’da en uzak noktadan merkeze erişebilme en fazla 4 gün sürüyordu.

Ogeday Han, “İmparatorluk at sırtında kazanılır, ama at sırtında yönetİlemez” diyordu. İmparator Ogeday, sistem kurmanın, ağ oluşturmanın ve örüntü tanımanın, bileşen ve bağlam analizi yapmanın gücünü fark etmiş bir yöneticiydi. Sistem kurmanın ve işler kılmanın bilincinde olan Han, sarayın düzgün çalışması için ilke ve kuralların hayati önemini derinden kavramıştı.

Sistem bilinci önemli

Ogeday Han, ele geçirilen kitapları ve belgelerden kütüphaneler kurdu. Sivil yöneticilerin yetiştirilmesi ve liyakatlarının artırılması için okullar açtı.

Değişik kaynaklar, Hindistan’ı yöneten Moğol kökenli hanların da Yam Sistemi’nden yararlandıklarını belirtiyor. Moğol ordusunun Macaristan yakınlarında Tuna Nehri'nden geçerken, ordulardan birinin planlanan zamana göre geç kaldığını Karakurum’daki Han’ın iki ya da üç gün içinde öğrendiği kaydediliyor.

Merak edenler Justin Marozzi’nin “Timurlenk/İslam’ın Kılıcı, Cihan Fatihi” adlı kitabının Hülya Kocaoluk çevirisini Yapı Kredi Yayınları'ndan satın alarak, Yam Sistemi'nden Timurlenk’in nasıl yararlandığını farklı bir kaynaktan da doğrulayabilirler.

Kastilya kralı III.Enriquez tarafından Timura elçi olarak gönderilen Ruy Gonzales de Clavijo, istihbaratı bir devlet işi olarak gören Timur yönetiminde, atı yorulan bir habercinin, dinlenmiş atı olan biriyle karşılaşırsa, ölümleri pahasına bile olsa, atlarını haberciye vermek zorunda olduklarını raporlarına not düşmüştür.

Elçi bir keresinde Timur’un oğlu ile beraberindekiler Semerkand’a giderken haberciye karşılaşınca atını vermek zorunda kaldığını da anlatır.

Hataları ve sevabıyla, Timur bir cihan hükümdarı yapan gücün arkasında, istihbarata, iletişime önem vermesinin önemli payının olduğunu ayrıntı inceleyen herkes kabul eder.

5G günümüzün Yam Sistemidir

5G mobil iletişimde yeni bir aşamaya geçmenin adı.. 3G aşamasında saniyede 28 megabit, 4G aşamasında 100 megabit ve 5G aşamasında ise saniyede 1000 megabit kapasite düzeyine çıkılıyor. Mobil iletişimin bu yeni aşamasında bir kilometre karede bir milyondan fazla ürün kontrollü biçimde birbirine bağlanabilecek. Asıl önemlisi, 5G aşaması daha önceki aşamalardan farklı bir yapı, işlev ve kültür yaratacak potansiyellere sahip.

5G aşamasında, “akıllı, bağlantılı ürün” sayısı hızla artacak, “nesnelerin interneti” yoğunlaşacak.

5G aşamasında, “genişletilmiş mobil geniş bant” bağlantıları yaygınlaştıracak, yoğunlaştıracak ve derileştirecek. İletişimin doğası değişecek; işbirlikleri “küresel köy” düzeyinde hızlanacak.

5G aşamasında, yakından ve uzaktan kontrol olanakları artacak,”iş süreçleri” bugünkinden farklı olacak.

5G aşamasında, “işgücü profillerinin uzmanlık ölçüleri” değişecek; iş ile insan arasındaki ilişkileri yeniden tanımlanacak.

Ogeday döneminde imparatorlukların büyüklüğü “toprak genişliği” ile ölçülürdü; o nedenle sistem kurarak en büyük kara imparatorluğunu kurabilmişti… Gelecek 5 yılda, toplumların gücü ve refahı 5G altyapı sistemlerinin kalitesi, yaygınlığı ve yoğunluğu ile ölçülecek…Kendini 5G koşullarına göre uyumlandıran işletmeler, kuruluşlar ve kurumlar ayakta kalacak… “Bekle-gör” ilgisizliğine saplananlar da “kaybedenler” kervanına katılacak…

Ogeday için Yam Sistemi ne ise bugünün kuruluş ve kurumları için de 5G odur…5G’yi kavramak, geleceği güven altına almanın ilk adımıdır.

Yorumlar (0) / Onay bekleyen (0)

Yorum Ekle