BİLİNCİMİZ NASIL OLUŞTU?

20.11.2019 06:30

BİLİNCİMİZ NASIL OLUŞTU?



İki ayak üzerinde dikilerek ortak bir atadan yani maymun kuzenlerimizden ayrılışımız üzerinden aşağı yukarı 7 milyon yıl geçmiş. Ancak bu ayrılış serüveninde henüz bilinç gelişmediği için insandan söz etmek pek doğru değil. 2 milyon yıl evvel beyindeki bir miktar büyüme Homo Habilis’i yarattı, bu bir milyar fazladan nöron demekti, taş alet yapımı ve kullanımı da onunla başlar. Gerçi günümüzde maymunların da taşları birer savaş aleti gibi kullandıkları biliniyor. Demek ki ilk atalar kuzenlerden pek de farklı değillermiş. İnsan bilinci 1,5 milyon yıl evvel sudaki yansımasını görüp kendisini tanıyarak “öz farkındalığını” yarattığı zaman oluştu. Bu insana Homo Erectus dedik. İki yaşına kadar bebekler aynada kendilerini tanımazlar, öz farkındalıkları yoktur. Bundan bir buçuk milyon yıl evvel iki yaş üstü bir bilince sahip olmakta az şey değil. Empati yapabilmemizi sağlayan, kendimizi diğer bir kişinin yerine koymayı ve onun zihnine girmeyi içeren “zihin kuramını” geliştirmek bizlerin gerçek ataları olan Arkaik Homo Sapiens’e nasip oldu. Ancak 4 yaşından sonra çocuklar bir başkasının zihnine girebiliyorlar yani 4 yaşındaki bir çocuğun bilincine ancak 200 bin sene evvel ulaşabildik. 100 bin yıl öncesine geldiğimizde ise erken dönem Homo Sapiens’in oluşumuyla süslenme ve üstüne oturan giysiler giymek söz konusu oldu. Kendisinin başkalarına nasıl göründüğü hakkında düşünmekte olduğunu buradan anlıyor ve “içebakışcı benlik” geliştirdiğini görüyoruz. Yani bilince sahip olmanın bilincine o günlerde varmışız. Tüketim ekonomisi böyle başlamıştır, içebakışcı benliğin gelişimi, insanda bilişselliğin oluşumunda belirleyici andır ve günümüzde ancak 6 yaşından sonra oluşabiliyor. Kutsal kitaplarda “içebakışcı” benliğin ortaya çıkışı cennet bahçesinde yasak ağacın meyvesini yiyen, kendilerinin ve çıplaklıklarının ilk kez farkına varan Adem ve Havva’nın yaradılış öyküsü ile sembolize edilir. İnsanlara en yakın tür olan şempanzeler çevrelerinin kendileri hakkında ne düşündüklerine hiç aldırmazlar. İçebakışcı benlikleri oluşmamıştır. 40 bin yıl önce de “Epizodik Belleğimizi” geliştirerek geçmişi değerlendirip geleceği kurgulamaya ve ölümü anlamaya başladık. Epizodik bellek geleceğin simülasyonu için geçmişten bilgi almak olarak tanımlanır. Genelde 9 yaşından küçük çocuklar için ölüm herhangi bir anlam taşımaz, epizodik bellek henüz gelişmemiştir. Yani insanlığa giden yol öyle kestirmeden oluşmamış “özfarkındalık”, “zihin kuramı”, “içe bakışcı” benliğin ve “Epizodik bellek” gelişimi milyon yıldan fazla sürmüş bugünkü insanın temeli ancak atılabilmiştir. “Lateral frontal korteks” (beynin alın lobunun yan kısımları) gelişiminin tamamlanması ile de planlama yapma yeteneği gelişmiş, bu sayede 10 bin yıl önce tarım devrimi yaparak avcı-toplayıcılıktan yerleşik düzene geçmişiz. Halen en geç olgunlaşan beyin bölümümüz orasıdır ve gelişimi 20’li yaşlara kadar sürmektedir. Enseyi karartmaya gerek yok ne kadar uzun yol kat ettiğimizi asla küçümsememek lazım…

Yorumlar (0) / Onay bekleyen (0)

Yorum Ekle